คุยเฟื่อง เรื่องเหตุใดจึงเป็นพระพุทธชินราช

พระพุทธปฏิมาที่ถูกจำลองมากที่สุด

จากบทความหนึ่งได้ระบุว่าพระพุทธชินราช เป็นพระพุทธปฏิมาสำคัญที่มีการถอดแบบนำไปจำลองมากที่สุด ดังที่เราท่านเห็นกันทั่วไปว่าพระประธานในโบสถ์หรือวิหารต่างๆ ทั้งวัดในประเทศไทยและวัดไทยในต่างประเทศ ก็มักจะเป็นพระพุทธชินราช แม้กระทั่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (ร.๕) ยังโปรดเกล้าฯ ให้หลวงประสิทธิปฏิมา (ม.ร.ว.เหมาะ ดวงจักร) จางวางช่างหล่อขวา ซึ่งเป็นช่างหล่อฝีมือดีที่สุด ขึ้นไปปั้นหุ่นโดยถ่ายแบบจากพระพุทธชินราชองค์เดิม และได้เสด็จพระราชดำเนินเพื่อทรงร่วมพิธีเททองหล่อพระพุทธชินราชเป็นชิ้นๆ ที่เมืองพิษณุโลก เมื่อวันที่ ๒๐ ตุลาคม ๒๔๔๔ และได้ขนชิ้นส่วนที่หล่อล่องเรือมาทำการประกอบเป็นองค์พระที่กรมทหารเรือ โดยมีพระยาชลยุทธโยธิน (Andre du Plessis de Richelieu ชาวเดนมาร์กที่เข้ามารับราชการทหารเรือ ยศพลเรือโท ตำแหน่งผู้บัญชาการกรมทหารเรือ) เป็นผู้ควบคุมการแต่งองค์พระ เมื่อแล้วเสร็จจึงอัญเชิญลงเรือมณฑปเพื่อแห่มาประดิษฐานเป็นพระประธานประจำพระอุโบสถ วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม และได้ประกอบพิธีสมโภชเมื่อวันที่ ๑๓ ธันวาคม ๒๔๔๔

เมื่อพระเกจิเลือกพระพุทธชินราช

องค์พระปฏิมาพระพุทธชินราช นอกจากจะถูกนำมาจำลองเป็นพระประธานเพื่อประดิษฐานประจำวัดวาอารามต่างๆ แล้ว ที่ผ่านมาในยุคหนึ่งยังมีพระเกจิอาจารย์ดังหลายรูปในอดีตนิยมนำรูปแบบปฏิมาขององค์พระพุทธชินราชมาสร้างเป็นวัตถุมงคลขนาดเล็ก เช่น เหรียญ หรือรูปหล่อ ซึ่งก็ต่างได้รับความนิยมและมีราคาเล่นหาสูงไม่แพ้เหรียญรุ่นหลักๆ ของพระเกจิแต่ละรูปที่ได้จัดสร้างไว้เลย เช่น เหรียญชินราชของหลวงปู่ศุข วัดปากคลองมะขามเฒ่า จ.ชัยนาท, หลวงปู่บุญ วัดกลางบางแก้ว จ.นครปฐม, หลวงพ่อดี วัดเหนือ จ.กาญจนบุรี, สมเด็จพระสังฆราช (อยู่ ญาโณทัย) วัดสระเกศฯ จ.พระนคร, พ่อคุ่ย วัดหญ้าไทร จ.นนทบุรี, หลวงพ่อชุ่ม วัดบางนาใน จ.สมุทรปราการ, เหรียญชินราช วัดลานคา จ.สุพรรณบุรี, เหรียญชินราช วัดหน้าพระธาตุ จ.นครศรีธรรมราช และของหลวงพ่ออ่วม วัดไทร จ.สมุทรสงคราม เป็นต้น

แล้วเราท่านเคยสงสัยกันไหมครับว่า บรรดาพระเกจิอาจารย์ขลังผู้ทรงญาณในอดีตเหล่านั้นทำไมจึงเลือกรูปพระปฏิมาทรงพระพุทธชินราชมาประดิษฐานบนวัตถุมงคลของท่าน ทำไมท่านไม่สร้างเหรียญพระพุทธปฏิมาสำคัญที่มีอยู่ประจำวัดหรือประจำจังหวัดที่ท่านพำนักอยู่ ผมก็สงสัยเช่นกัน จึงได้พยายามหาข้อมูลเพื่อตามหาเหตุผล จนได้มาอ่านพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (ร.๔) และจดหมายเหตุในยุคล่าอาณานิคมของชาติตะวันตก จึงพอจะสรุปประเด็น (อันเป็นความเห็นส่วนตัว) ได้พอสังเขปดังนี้

จากพระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ ๔

จากพระราชนิพนธ์ของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (ร.๔) ได้นิพนธ์ไว้ว่า พระพุทธชินราชสร้างขึ้นโดยช่าง ๔ สกุล คือ ช่างสกุลเชียงแสน ช่างสกุลหริภุญไชย ช่างสกุลสวรรคโลก และช่างสกุลศรีสัชนาลัย ตามรับสั่งของพระเจ้าศรีธรรมไตรปิฎก อันเป็นกุศโลบายหนึ่งในการสร้างเมืองใหม่ (พิษณุโลก) โดยต้องการให้ทั้ง ๔ หัวเมืองนั้นร่วมกันสร้างวิหารประจำทิศและสร้างพระพุทธรูป ๓ องค์ เพื่อประดิษฐานประจำวิหารบริเวณกลางเมืองใหม่ โดยหวังให้เกิดความสามัคคีแก่กัน ไม่คิดร้ายรุกรานกันในกาลข้างหน้า โดยมีองค์พระพุทธชินราช พระพุทธชินสีห์ และพระศรีศาสดา ที่ร่วมสร้างกันมาเป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจให้เกิดความรักและสามัคคีต่อกัน

อีกทั้งพระพุทธชินราชยังเป็นพระพุทธรูปสำคัญที่อดีตบูรพกษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยาเคยมานมัสการมาแล้วหลายพระองค์ เป็นต้นว่าสมเด็จพระราเมศวร, สมเด็จพระมหาธรรมราชา, สมเด็จพระนเรศวร, สมเด็จพระเอกาทศรถ, สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ ฯลฯ เพราะมีความเชื่อว่าอานิสงส์แห่งการมาสักการะองค์พระพุทธชินราชยังเมืองพิษณุโลก จึงทำให้เป็นกษัตริย์ที่เกรียงไกรมีชัยเหนือศัตรูทั้งปวง พระเจ้าแผ่นดินสยามองค์ต่อๆ มาก็ได้เสด็จมากราบนมัสการเป็นธรรมเนียมไล่มาถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ สมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก (ร.๑) ก็เคยมานมัสการพระพุทธชินราชที่เมืองพิษณุโลก เมื่อครั้งดำรงพระยศเป็นเจ้าพระยาจักรี

พระพุทธชินราชในยุคล่าอาณานิคม

ครั้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (ร.๖) ช่วงนั้นเป็นยุคล่าอาณานิคมของพวกชาติตะวันตก ประเทศสยามจึงประสบปัญหาเรื่องความมั่นคงในความเป็นไทย จึงได้มีการระดมความคิดหาหนทางอย่างไรให้ฝรั่งชาติตะวันตกยอมรับในความเป็นไทย ว่าสยามนั้นก็มีอารยะทัดเทียมตะวันตก "พระพุทธชินราช" จึงได้รับการปลุกกระแสขึ้นมาในยุคนั้น และถูกหยิบยกขึ้นมาอ้างอิงกับเหล่าชาติตะวันตกที่กำลังหาเหตุเพื่อยึดครองสยามเป็นอาณานิคม ว่าความงดงามในด้านศิลปะขององค์พระพุทธชินราชนั้นเป็นสิ่งสะท้อนถึงความเจริญในศิลปวัฒนธรรมสูงสุดของประเทศสยาม ทำให้ฝรั่งชาติตะวันตกยังต้องยอมรับในความมีอารยะของชาติไทย จึงเป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้ไทยได้รอดพ้นจากการตกเป็นประเทศอาณานิคมของชาติตะวันตกในกาลนั้น

ด้วยอิทธิฤทธิ์มหิทธานุภาพแห่งองค์พระพุทธชินราชที่ได้กล่าวมา รวมถึงการปลุกกระแสความงดงามด้านพุทธศิลป์ขององค์พระพุทธชินราช (ในยุคล่าอาณานิคมช่วงปี ๒๔๕๐–๒๔๗๐) จึงทำให้พระเกจิอาจารย์รุ่นเก่าในยุคนั้นนิยมสร้างเหรียญพระพุทธชินราชเพื่อแจกจ่ายลูกศิษย์ลูกหาไว้คุ้มครองป้องกันตัว โดยน้อมจิตอธิษฐานหวังพึ่งพุทธานุภาพแห่งองค์พระพุทธชินราช เชื่อว่าหากใครได้มีพระพุทธชินราชไว้ติดตัวบูชาจะก่อให้เกิดความเจริญรุ่งเรือง แคล้วคลาด มีตบะบารมีเป็นมหาอำนาจ มหาปราบ มีชัยชนะเหนือศัตรูหมู่มาร

เหตุที่หลวงพ่ออิฏฐ์หล่อพระพุทธชินราชจำลอง

ส่วนตัวผมก็คิดว่านี่ก็น่าจะเป็นเหตุปัจจัยหนึ่งที่หลวงพ่ออิฏฐ์ท่านเลือกที่จะหล่อองค์พระพุทธชินราชจำลองไว้เป็นพระประธานประจำอาคารอเนกประสงค์ (อาคารโดม) ณ วัดจุฬามณี จ.สมุทรสงคราม โดยหวังใจว่าลูกศิษย์ลูกหาจักได้มีความรักและสามัคคีต่อกัน ไม่คิดร้ายต่อกัน ด้วยอานิสงส์ในการหล่อพระพุทธชินราชองค์ใหญ่ครั้งนี้ร่วมกัน และเมื่อสร้างเสร็จสำเร็จแล้วจะได้มีโอกาสร่วมกันมากราบไหว้ขอพรโดยสะดวก ไม่ต้องเดินทางไปถึงจังหวัดพิษณุโลก

คืนนี้คุยเฟื่องมายาวพอสมควร จึงขออนุญาตยุติไว้เพียงเท่านี้ก่อนนะครับ และหวังว่าในวันที่ ๒๓ กรกฎาคมที่จะถึงนี้ ผมและพวกเราทุกท่านคงจะได้มีโอกาสมาร่วมบุญใหญ่หล่อพระพุทธชินราชองค์ใหญ่ ร่วมกับหลวงพ่ออิฏฐ์ของพวกเรา เพื่อประดิษฐานเป็นพระประธานประจำอาคารอเนกประสงค์ (อาคารโดม) ณ วัดจุฬามณี จ.สมุทรสงคราม กันนะครับ สุดท้ายนี้ขอให้ทุกท่านโชคดี นอนหลับฝันดี ราตรีสวัสดิ์ครับผม